Czym karmić ptaki zimą i czego nie dawać ptakom

Redakcja domowypupil.plAktualizacja 1 listopada 20267 min czytania

W tym artykule

1. Czym karmić ptaki zimą?
2. Który ptak co je zimą?
3. Czego nie dawać ptakom?
4. Ile pokarmu dawać ptakom i jak często?
5. Kiedy zacząć i kiedy skończyć dokarmianie ptaków?
6. Najczęstsze pytania

Czym karmić ptaki zimą?

Zimą karm ptaki słonecznikiem, mieszanką ziaren, niesolonymi orzechami, niesoloną słoniną i kulami tłuszczowymi, a drozdy także owocami¹. GDOŚ zaznacza, że nie istnieje jedna uniwersalna mieszanka dla wszystkich gatunków². Prof. Piotr Tryjanowski dodaje, że gdy nie masz pewności, możesz sięgnąć po gotowe produkty ze sklepów zoologicznych³.

Słonecznik

OTOP podkreśla, że słonecznik możesz podawać zarówno łuskany, jak i niełuskany¹. Lubią go sikory, dzwońce, wróble i mazurki, kowaliki, czyże, grubodzioby i trznadle¹. Ziarno musi być suche i bez pleśni, a o wyborze rodzaju piszemy w tekście słonecznik dla ptaków.

Mieszanki ziaren

Mieszanki dla ptaków zimujących zawierają według OTOP m.in. proso, pszenicę, żyto lub pszenżyto, owies, sorgo, konopie oraz nasiona dzikich traw i chwastów¹. Proso chętnie wybierają wróble i mazurki, a ziarna zbóż gołębie i sierpówki¹. Gotowe mieszanki znajdziesz w kategorii pokarm dla ptaków zimujących.

Orzechy i słonina

OTOP wymienia łuskane orzechy laskowe, włoskie i ziemne, koniecznie niesolone, i pisze, że lubią je prawie wszystkie ptaki z karmnika¹. Słonina też musi być niesolona: przy temperaturach ujemnych zachowuje świeżość około 2 tygodni, a w plusie szybko jełczeje¹. Jedzą ją sikory, kowaliki i dzięcioły, często także ptaki krukowate¹.

Gotowe pokarmy z orzechami, np. Orzechowy smakołyk, też sprawdzaj na etykiecie pod kątem soli i składu.

Kule tłuszczowe

Kula to mieszanka tłuszczu, np. łoju, i nasion, która przyciąga wiele gatunków¹, a według prof. Tryjanowskiego szczególnie lubią ją sikorki⁵. Plastikowa siatka bywa dla ptaków śmiertelnie niebezpieczna, dlatego OTOP radzi ją zdjąć¹, a National Geographic Polska, za OTOP i WWF, dopuszcza kule tylko bez siatek⁴. Jeśli kula jest w siatce, także kupiona u nas, zdejmij ją przed powieszeniem, a szczegóły znajdziesz w poradniku kule tłuszczowe dla ptaków.

Owoce

Owoce najchętniej jedzą drozdy: kosy i kwiczoły¹. OTOP wymienia jabłka i gruszki, przekrojone lub nabite na patyki, owoce rokitnika, jarząbu, berberysu, głogu i dzikiej róży, mrożony czarny bez, rodzynki i suszone morele¹. Owoce muszą być bez konserwantów, a te z dodatkiem siarki nie nadają się dla ptaków¹.

Który ptak co je zimą?

Sikory i kowaliki jedzą głównie słonecznik i słoninę, wróble i mazurki słonecznik i proso, a kosy i kwiczoły owoce¹. Zestawienie obejmuje tylko gatunki, które OTOP wymienia wprost¹. O sikorach piszemy osobno w tekście co jedzą sikorki zimą.

Gatunek	Czym karmić
Sikory	słonecznik, słonina, kule tłuszczowe
Kowaliki	słonecznik, słonina
Dzięcioły	słonina
Wróble i mazurki	słonecznik, proso
Dzwońce, czyże, grubodzioby, trznadle	słonecznik
Gołębie i sierpówki	ziarna zbóż: proso, owies, pszenica
Wrony i gawrony	słonina, niełuskane orzechy włoskie
Kosy i kwiczoły	owoce: jabłka, gruszki, owoce krzewów
Łabędzie i inne ptaki wodne	gotowane, drobno pokrojone warzywa bez soli, pszenica, kukurydza, granulat, płatki owsiane; tylko w mrozy i nie do wody

Czego nie dawać ptakom?

Nie dawaj ptakom chleba, niczego solonego, resztek ze stołu, spleśniałego pokarmu ani owoców z siarką^1,2.

„Zdecydowanie odradzamy dokarmianie ptaków chlebem, a także innym »ludzkim« jedzeniem.”

OTOP, „Czym i jak dokarmiać?”

• Chleb i wypieki: OTOP „zdecydowanie odradza” chleb, bo ma dużo soli i węglowodanów, a mało składników odżywczych, daje fałszywe poczucie sytości i może prowadzić do wycieńczenia¹. Prof. Tryjanowski mówi, że w żadnym wypadku nie można karmić ptaków pieczywem³, a National Geographic Polska nazywa pieczywo najczęstszym błędem⁴. Tylko w sytuacji awaryjnej OTOP dopuszcza drobną kostkę niespleśniałego chleba w małej ilości¹.
• Sól: solona słonina i solone orzechy szkodzą, bo sól powoduje choroby nerek i odwodnienie¹. GDOŚ pisze wprost, że pokarmy nie mogą zawierać soli².
• Resztki z domowego stołu i żywność przetworzona: według GDOŚ mogą szkodzić i wywoływać choroby².
• Pleśń: ziarna spleśniałe, zatęchłe i wilgotne oraz jełczejący tłuszcz nie nadają się do karmnika¹.
• Siarka: owoce z konserwantami, zwłaszcza z dodatkiem siarki, nie nadają się dla ptaków¹.

Chleb nie jest pokarmem dla ptaków, a sól szkodzi im także w słoninie i orzechach.

Ile pokarmu dawać ptakom i jak często?

Dawaj mało i regularnie: OTOP radzi podawać tylko tyle, ile ptaki zjedzą od razu, a GDOŚ wkładać do karmnika niewiele jedzenia, żeby się nie zepsuło^1,2. National Geographic Polska zaleca karmić systematycznie, najlepiej w stałych porach dnia⁴. Ptaki szybko przyzwyczajają się do miejsca, w którym regularnie znajdują pokarm^1,2.

Ptakom wodnym wykładaj pokarm tylko w czasie mrozów, na suchym brzegu lub w płaskim pojemniku, nigdy do wody¹. Jak wybrać i gdzie powiesić karmnik, opisujemy w poradniku karmnik dla ptaków.

Kiedy zacząć i kiedy skończyć dokarmianie ptaków?

Zacznij, gdy spadnie śnieg i chwyci mróz, jak radzi OTOP¹, a GDOŚ mówi o chwili, gdy śnieg uniemożliwi żerowanie, i przestrzega przed zbyt wczesnym startem². Prof. Tryjanowski osobiście wstrzymałby się do początku grudnia, bo wczesne dokarmianie może opóźnić odlot części gatunków⁵. Przy łagodnej zimie ptaki radzą sobie same^1,2.

OTOP nie podaje daty zakończenia¹, a National Geographic Polska, za OTOP i WWF, radzi dokarmiać do końca zimy, bo jej ostatnie tygodnie są dla ptaków najtrudniejsze⁴. GDOŚ zwraca uwagę na ptaki wodne: u łabędzi i kaczek dokarmianie przez cały rok może osłabiać instynkt wędrówki². Terminy opisujemy szerzej w poradniku kiedy dokarmiać ptaki.

Najczęstsze pytania

Źródła

1. OTOP, „Czym i jak dokarmiać?”, autorka Monika Klimowicz-Kominowska, otop.org.pl
2. GDOŚ, „#PoPierwszeNieSzkodzić: ptasie dokarmianie” (21.11.2022), gov.pl
3. National Geographic Polska, „Naukowcy nie są przekonani do dokarmiania ptaków zimą” (11.12.2023), national-geographic.pl
4. National Geographic Polska, Magdalena Rudzka, „Jak prawidłowo dokarmiać ptaki” (25.11.2025), national-geographic.pl
5. Radio Kielce (IAR), wypowiedź prof. Piotra Tryjanowskiego, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu (2.11.2024), radiokielce.pl

Zdjęcia: fot. Marie-Lan Nguyen, Wikimedia Commons, CC BY 4.0, kadr zmieniony; fot. Dmitry Makeev, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0, kadr zmieniony; fot. Jacob Spinks from Northamptonshire, England, Wikimedia Commons, CC BY 2.0, kadr zmieniony; fot. Père Igor, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, kadr zmieniony.

Przygotowała Redakcja domowypupil.pl na podstawie źródeł wymienionych wyżej. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza weterynarii.